|
|
Inleiding
Ontrouw is meer en meer een bespreekbaar onderwerp geworden. Het taboekarakter rond vreemdgaan is grotendeels doorbroken, maar wanneer ontrouw zich voordoet in een relatie, blijkt het helemaal niet zo eenvoudig om het te verwerken en het op te lossen.
Definiëring
Wat is precies ontrouw. Op het eerste zicht lijkt dit eenvoudig, maar men komt al snel tot de vaststelling dat hieromtrent verschillende meningen bestaan. Wanneer
de literatuur wordt doorgenomen dan wordt onder meer de volgende
definitie gevonden: 'een buitenechtelijke relatie wordt bepaald als het verschijnsel dat een gehuwde tijdens zijn of haar huwelijk seksueel contact heeft met een ander dan zijn of haar
huwelijkspartner' (Buunk). Seksueel contact is in deze definitie elk lichamelijke contact dat er op gericht is bij zichzelf of een ander genitale lustgevoelens op te wekken. Het hoeft m.a.w. niet noodzakelijk om geslachtsgemeenschap te gaan. Als we deze definitie zouden volgen, dan zou ontrouw zich beperken tot de context van het huwelijk. Wij zouden het ruimer willen zien. Ten eerste zouden we ons niet willen beperken tot de context van het huwelijk, want we menen immers dat ontrouw binnen een vaste relatie ook voorkomt en vaak dezelfde gevolgen kent als bij een huwelijk. Ten tweede beperkt Buunk zich tot het seksuele domein, terwijl wij denken dat emotionele elementen eveneens een rol kunnen spelen. Vandaar dat we verder zullen spreken van buitenrelationele relaties in plaats van buitenechtelijke relaties. Hieronder verstaan we het verschijnsel dat iemand tijdens zijn of haar relatie of huwelijk seksueel contact, al dan niet gepaard met emotioneel contact, heeft met een ander dan zijn of haar partner.
In de literatuur wordt een onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten buitenrelationele relaties naargelang er al dan niet een overeenkomst heerst tussen de primaire partners over de aanvaardbaarheid en wenselijkheid van buitenrelationele relaties naast de primaire relatie. Zo onderscheidt Buunk in navolging van Van Ussel het extramaritaal gedragspatroon, het comaritaal engseksueel gedragspatroon en het comaritaal intiem gedragspatroon. In zijn definiëring beperken deze gedragspatronen zich tot het huwelijk zelf. Zoals we reeds aangegeven hebben betrekken we de vaste relaties er ook bij. Onder extramaritaal-relationeel gedragspatroon worden die buitenrelationele relaties verstaan die meestal geheim worden gehouden, uit vrees voor een crisis in de relatie. Deze relaties spelen zich af in een sociale context waar de monogame, seksueel exclusieve relatie als ideaal wordt beschouwd. Hier spreekt men van ontrouw, overspel en een affaire hebben. Met het comaritaal-relationeel engseksueel gedragspatroon wordt verwezen naar die buitenrelationele relaties die plaatsvinden met medeweten en toestemming van de primaire partners. Hieronder valt o.m. partnerruil en groepsseks. Men staat uitermate positief tegenover seksualiteit en men streeft naar zoveel mogelijk sekservaringen en het doorbreken van alle mogelijke taboes.Een derde onderscheid dat gemaakt wordt, is het comaritaal-relationeel intiem gedragspatroon. Ook hier is er sprake van medeweten en toestemming van beide partners. Seks is in het intieme patroon niet meer de belangrijkste factor maar er wordt hier in de eerste plaats een grote waarde gehecht aan intieme emotionele relaties met derden. Er wordt niet primair gestreefd naar seksueel contact maar naar intimiteit.
Als we nu deze definities bekijken, kunnen we concluderen dat ontrouw slechts een vorm is van het hebben van een relatie buiten de primaire relatie. Dus ontrouw kunnen we omschrijven als het hebben van een buitenrelationele relatie zonder toestemming en meestal zonder medeweten van de primaire partner. Zelfs indien de partner op de hoogte is van de buitenrelationele relatie van zijn of haar partner maar hier niet mee akkoord gaat, spreken we nog van ontrouw.
Mate van voorkomen van ontrouw
In welke mate komt het fenomeen 'ontrouw' voor in onze samenleving? In België is er zeer weinig onderzoek naar buitenechtelijk seksueel verkeer beschikbaar dat steunt op representatieve steekproeven. Dit heeft grotendeels te maken met het taboekarakter dat lange tijd en nu nog in zekere mate heerst rond ontrouw. Om toch een beeld te kunnen vormen omtrent het voorkomen van ontrouw in onze samenleving baseert Matthijs zich in zijn boek 'Belgoscopie' op het Flaironderzoek van 1983 naar het Seksuele leven in Vlaanderen. Ongeveer 10 % heeft op de vraag of ze al dan niet vreemdgaan niet geantwoord. Ongeveer één op vijf van de gehuwden - en samenwonenden inbegrepen - zou ooit al geslachtsgemeenschap hebben gehad met iemand anders dan de vaste partner. Bij mannen is dat vaker het geval dan bij vrouwen. 20% van de Vlaamse bevolking heeft dus ooit coïtale ervaringen achter de rug met iemand anders dan hun primaire partner. Maar we moeten voor ogen houden dat het niet noodzakelijk om geslachtsgemeenschap hoeft te gaan om te kunnen spreken over ontrouw. Bijgevolg kunnen we veronderstellen dat het percentage ontrouwe partners in Vlaanderen hoger zal zijn dan 20%. Volgens Matthijs kan seks buiten het huwelijk ook vanuit een geheel ander perspectief benaderd worden. Uit de resultaten van een toevalssteekproef bij 660 Belgische kinderen kon aan de hand van moderne technieken worden vastgesteld dat in 7% van de gevallen de wettelijke vader niet de biologische was.
In tegenstelling tot België is er in het buitenland meer onderzoek verricht naar het voorkomen van ontrouw. Toch is de variatie in de buitenlandse onderzoeksresultaten zo groot dat er nauwelijks zinvolle conclusies kunnen getrokken worden. Uit de ene studie blijkt bijvoorbeeld dat de meerderheid van de respondenten vreemdgaat, terwijl andere onderzoeken dan weer aantonen dat de meerderheid juist trouw is. Niettemin is de studie van Kinsey van 1948 in deze context vermeldenswaardig, aangezien zijn resultaten lange tijd als geldig werden beschouwd. Hij schatte dat ongeveer de helft van de Amerikaanse mannen op hun 40ste een geslachtsgemeenschap heeft gehad met een andere vrouw dan hun echtgenote.
Om toch enig overzicht te hebben over de huidige Amerikaanse situatie, bespreken we kort de recente onderzoeksresultaten uit De Beek 'Seks, het definitieve onderzoek'. In dit onderzoek werd bij een representatieve steekproef van Amerikanen van 18 tot en met 59 jaar gepeild hoeveel sekspartners men gedurende de laatste 12 maanden heeft gehad. Uit deze gegevens blijkt hoe groot de kans is dat mensen trouw blijven aan hun seksuele partner of ze nu wel of niet getrouwd zijn. Bij getrouwde mensen had 94 % één partner in het voorgaande jaar. Koppels die samenleven zijn bijna net zo trouw nl. 75 %. 80 % van de mensen die voorheen getrouwd waren en samenwoonden op het moment van de ondervraging had een partner in het voorgaande jaar.
Hieruit blijkt dat wanneer mensen eenmaal getrouwd zijn, zij doorgaans één en niet meer dan één partner hebben en dat zij die ongetrouwd samenwonen doorgaans vrijwel net zo trouw zijn. De onderzoekers concluderen bijgevolg dat het huwelijk zo'n krachtige sociale institutie is dat getrouwde mensen trouw zijn aan hun partner zolang het huwelijk intact is.
|
|
|
Tabel 1 : Aantal sekspartners gedurende de laatste 12 maanden (in %) |
Over het algemeen bestaat bij de bevolking een vrij grote weerstand tegenover buitenechtelijke seksuele betrekkingen. In het vermelde Flair-onderzoek zegt 48% van de mannen en 55% van de vrouwen buitenechtelijk geslachtsverkeer onvoorwaardelijk af te wijzen. Een groot deel van de bevolking is van oordeel dat extramaritaal seksueel gedrag onder geen enkele voorwaarde gerechtvaardigd kan worden. Het Europees waardenonderzoek stelde eveneens vast dat 55% van de volwassen Belgische bevolking vindt dat extramaritaal seksueel verkeer nooit toegelaten is. Ook uit een Belgisch waardenonderzoek in de jaren '80 blijkt dat 86% van de bevolking 'trouw' als zeer belangrijk ziet voor een geslaagd huwelijk.
Oorzaken van ontrouw
In een volgend punt zouden we een antwoord willen formuleren op de vraag waarom mensen ontrouw zijn. Bij velen heerst er ongetwijfeld nog de opvatting dat mensen vreemd gaan vanuit een seksueel tekort in de relatie. Uit literatuur blijkt echter dat er nog verschillende andere factoren een rol kunnen spelen bij het plegen van overspel. Sommige onderzoekers verklaren ontrouw uitsluitend op biologische grond. Vanuit biologische hoek klinkt het steeds vaker dat ontrouw een 'natuurlijke behoefte' is, omdat we nu eenmaal gedreven worden door de drang om ons voort te planten en ons DNA te spreiden. Mensen zijn dan zoals dieren, niet geneigd om hun hele leven bij één partner te blijven. Smith en Smith stellen dat de mens in wezen multiseksueel en promiscue is. Wie zich op die manier verdedigt, ziet andere argumenten over het hoofd. Liefde en seks hebben ook alles te maken met verlangens, verwachtingen en fantasieën. Het is precies daar dat het in een langdurige relatie wel eens kan wringen.
Mensen kunnen immers bepaalde aspecten in hun relatie missen, zoals begrip, affectie, erkenning, waardering, ... of kennen algemene ontevredenheidsgevoelens in hun relatie. Men spreekt hier over een algemene relatiedissatisfactie. Het is immers vaak zo dat er over bepaalde punten wrevel kan ontstaan waaraan men probeert te ontsnappen. Bovendien veranderen in een langdurige relatie de verwachtingen die beide partners van elkaar hebben. De hoop dat de partner iets zal doen, verandert al vlug in een verwachting zodat de partner zich verplicht voelt een bepaald gedrag te stellen. Het gevolg is dat het plezier dat veroorzaakt werd door de spontane handelingen van de partners verdwijnt uit de relatie. Zo kan het zijn dat na een bepaalde duur de ruzies en verplichtingen gecompenseerd worden door plezier en ontspanning te zoeken bij een ander. Een relatiedissatisfactie kan eveneens ontstaan vanuit een gebrek aan bevrediging van bepaalde behoeften. Men kan dan iemand ontmoeten die wel tegemoetkomt aan bepaalde wensen die niet vervuld worden in de primaire relatie. Een andere vaak voorkomende reden voor ontrouw is seksuele deprivatie. Mensen gaan vreemd vanuit een seksueel gemis in de primaire relatie. Seksualiteit neemt een belangrijke plaats in het leven van de mens en in elke relatie. De meeste mensen koesteren hoge seksuele verwachtingen ten aanzien van hun partner. Sommige partners zijn op zoek naar een soort vernieuwing. De behoeftebevrediging door de partner wordt een zekere routine. Bijgevolg kan het zijn dat er gezocht wordt naar buitenrelationele relaties die alleen al door hun nieuwheid iets aantrekkelijks hebben. Nog een andere reden die aangehaald kan worden voor ontrouw is wraak. Een buitenrelationele relatie kan eveneens aangegaan worden uit wraak voor een soortgelijke relatie van de partner. Weer anderen willen hun onafhankelijkheid en vrijheid vergroten. Ontrouw ontstaat vaak op een moment dat twee essentiële behoeften niet meer te verzoenen zijn, nl. de behoefte aan vrijheid en duurzaamheid. Enerzijds verlangen mensen ernaar om hun ongebondenheid te tonen en liefdesrelaties aan te gaan met derden. Anderzijds schrikken ze ervoor terug om op die manier de veiligheid en zekerheid van een vaste relatie op de helling te zetten. Wanneer de behoefte van vrijheid het haalt op de behoefte aan duurzaamheid, is de kans op ontrouw groot. Daarnaast kan men ook een groep mannen en vrouwen onderscheiden die het hebben van een buitenrelationele relatie zien als een soort surplus. Het gaat hierbij meestal om personen die relatief tevreden zijn over hun primaire relatie of huwelijk, maar die een extra dimensie aan hun leven willen geven. Tenslotte kan het ook zijn dat mensen vanuit een
machteloosheidgevoel in hun relatie vreemd gaan om zo opnieuw een gevoel van macht in de relatie te creëren. Ontrouw wordt in de realiteit echter vaak veroorzaakt door een samenspel van oorzaken. Het is immers weinig denkbaar dat iemand ontrouw is enkel omwille van één van de hierboven vernoemde oorzaken.
|
terug